Siedzibą Domu i Muzeum Mikołaja Kopernika są dwie gotyckie kamienice przy ulicy Kopernika 15/17. Wielki astronom przyszedł na świat w domu pod numerem 15. Do niedawna przyjmowano, że miejscem urodzin słynnego Toruńczyka była sąsiednia kamienica, jednak najnowsze badania dokumentów archiwalnych mówią, że przypuszczenia te były błędne. Kamienica numer 15 była siedzibą rodziny Koperników do 1460 roku. Zamieszkiwali ją rodzice astronoma Mikołaj Kopernik starszy i Barbara z domu Watzenrode. Tuż po narodzinach syna, Mikołaj Kopernik - ojciec, toruński ławnik Starego Miasta przeniósł się wraz z całą rodziną do kamienicy mieszczącej się w Rynku Staromiejskim pod numerem 36.

Domy przy ulicy Kopernika 15/17 otrzymały bardzo intensywny i kontrastowy wystrój kolorystyczny. We wnękach obramionych profilowanymi cegłami, namalowano na tynku kompozycje, przypominające zaczerpnięte z architektury kombinacje laskowań okiennych, wykonane czernią, bielą i czerwienią. Wszystkie ceglane elementy kamienicy pokryła czerwona farba, zaś portal otrzymał barwę czarną. Piękną barwną dekoracją ozdobiono także architektoniczne elementy fasady, takie jak: fryzy, okiennice na drugim piętrze i nadproża, lecz niestety nie przetrwała ona do naszych czasów.

Dziś obie kamienice przy ulicy Kopernika są siedzibą Muzeum, które założono tu w 1960 roku. W skład zbiorów wchodzą starodruki, książki, czasopisma i wycinki prasowe związane z postacią Mikołaja Kopernika. Zgromadzono tu także przedmioty odznaczające się wizerunkiem astronoma. Są to obrazy, zabytki rzeźby i grafiki, medale, monety i znaczki pocztowe. W połączonych kamienicach pod numerem 15 i 17, na wszystkich kondygnacjach znajduje się ekspozycja poświęcona wyglądowi wnętrza domu mieszczańskiego z epoki Kopernika. Wyjątkiem jest znajdujący się w kamienicy nr.15, salon na pierwszym piętrze, zrekonstruowany w stylu XVII wieku. We wszystkich pomieszczeniach dużo uwagi poświęcono jak najwierniejszemu zachowaniu klimatu poszczególnych wnętrz.

W wielkiej sieni, przy kominie przygotowywano posiłki, tu skupiało się życie rodzinne mieszkańców, a także tu właśnie załatwiano pomniejsze transakcje handlowe. Drewniana izdebka zawieszona nad sienią była kantorem kupieckim, a z galerii znajdującej się w sieni zrzucano towary magazynowane na wyższych kondygnacjach. Izba na parterze (z tyłu) służyła mieszkańcom i prowadziła do oficyny, w której zgromadzono faksymilie II pokoju toruńskiego i inne dokumenty dowodzące związków Torunia z Polską. W oddzielnym pomieszczeniu oficyny można obejrzeć dokumenty związane z działalnością polityczną i gospodarczą rodziny Koperników. Znajduje się tu także makieta ukazująca wygląd zabudowy Torunia w 1500 roku.